Dwbwl, dwbwl, drin a thrwbwl : Hwb ariannol ar Nos Galan Gaeaf i Gartref Gwrachod Pendle!

Part of Pendle Hill carved with 1612 Credyd: Alastair Lee

Heddiw, ar ddiwrnod mwyaf bwganllyd y flwyddyn, mae Cronfa Dreftadaeth y Loteri (CDL) yn cyhoeddi manylion buddsoddiad o £31m yn rhai o dirweddau mwyaf hynod y DU, gan gynnwys cartref y brawychus Wrachod Pendle o'r ail ganrif ar bymtheg. Bwriad y pecyn ariannu sylweddol hwn – yn effeithio ar 3,000km² o’r cefn gwlad - yw cynorthwyo, ar frys, gwaith cadwraeth brys i dreftadaeth naturiol ac adeiledig a hefyd helpu i ail-gysylltu trigolion cymunedau â'u milltir sgwâr gan greu 50 o swyddi newydd a 6,000 o leoedd hyfforddi y telir amdanynt.

Mae hanes Gwrachod Pendle yn rhan annatod o chwedloniaeth Swydd Gaerhirfryn: Berw gwyllt o gyhuddiadau, gwadiadau a gwrth-gyhuddiadau a arweiniodd at ddyfarnu 10 o bobl yn euog o ddewiniaeth. Dienyddiwyd naw ohonynt yn 1612. Mae gan yr ardal dreftadaeth eang a swynol. Bydd Partneriaeth Pendle Hill yn helpu pobl i wneud gwaith ymchwil i'r hanes hynod hwn ac i fyrdd o bynciau eraill gan gynnwys sefydlu mudiad y Crynwyr gan George Fox.

Dywedodd Rory Stewart, Gweinidog dros yr Amgylchedd, ”Mae hyn yn newyddion rhyfeddol. Nawr, mae Cronfa Dreftadaeth y Loteri yn chwarae rôl gwbl ganolog i gadw ac adfer ein tirwedd. Nid yw hyn ond y dechrau’r hyn y gallwn ni i gyd ei wneud, gan weithio gyda'n gilydd, i wir amddiffyn a thrawsnewid natur a harddwch ar draws Ynysoedd Prydain. Ac yn bennaf oll, sicrhau bod pobl yn cael eu cysylltu â’r tirweddau hynny, gan eu gweld ac yn eu mwynhau.”

Mae'r 13 o ardaloedd sy'n elwa o fuddsoddiadau CDL yn ymestyn o Ynysoedd yr Orkney yn yr Alban i benrhyn Penwith ym mhegwn eithaf de orllewin Lloegr. Mae'r ardaloedd a ariannwyd yn amlygu ystod anhygoel treftadaeth naturiol y DU – o un o Safleoedd Treftadaeth y Byd i wlypdir gwarchodedig mwyaf Prydain – gan gynnwys:

Cynllun Partneriaeth Tirwedd Pendle Hill, Forest of Bowland, Swydd Gaerhirfryn - £2m, gan gynnwys grant datblygu o £156,400

I'r cymunedau sy'n byw ar y naill ochr a'r llall iddo, mae pegwn Pendle Hill yn dynodi rhaniad daearyddol a chymdeithasol. Mae'r cynllun yma'n cynnwys adfer elfennau pwysig o'r tirlun a bywyd gwyllt yn ogystal â gwaith ymchwil i hanesion lleol. Bydd yn creu prentisiaethau sgiliau ffurfiol ar gyfer 20 o bobl ifanc, pedwar hyfforddai graddedig ac un myfyriwr prifysgol ar leoliad.

Water, Mills and Marshes – Partneriaeth Tirwedd y Broads, Swydd Norfolk - £2.6m, gan gynnwys £226,000 o arian datblygu

Mae angen help ar frys ar yr ardal hardd yma o gorstir wedi'i ddraenio yn neheubarth Parc Cenedlaethol y Broads. Mae consortiwm o 55 o bartneriaid wedi dod at ei gilydd er mwyn helpu i adfywio'r ardal ac annog y gymuned leol i gefnogi'r gwaith cadwriaethol hir-dymor. Mae'r bywyd gwyllt bendigedig sydd yma yn prysur ddirywio - ymysg y rhywogaethau sydd dan fygythiad mae: llygoden y dŵr, hebog y gors, bwm y gors a gwas neidr llygadwyrdd Norfolk. Hybu'r economi leol drwy gynyddu cyfleoedd busnes a thwristiaeth yw nod hir dymor y prosiect hwn.

Ein Tirwedd Ddarluniadwy, Dyffryn Dyfrdwy, Gogledd Ddwyrain Cymru - £1.4m, gan gynnwys £67,900 o grant datblygu

Tirwedd Dyffryn Dyfrdwy a Thraphont Ddŵr a Chamlas Pontcysyllte (sy'n Safle Treftadaeth y Byd) yw prif ffocws y cynllun yma. Bu'r ardal hon yn ysbrydoliaeth i ysgrifennwyr ac artistiaid ers dros dair canrif; ond mae ei llwyddiant fel cyrchfan i dwristiaid wedi ei gosod dan bwysau cynyddol hefyd. Bydd cefnogaeth CDL yn galluogi gwell rheolaeth o'r ardaloedd hynny, fel 'Y Panorama', sy'n boblogaidd iawn gydag ymwelwyr. Hefyd bydd partneriaeth gymunedol yn ystyried dulliau o lanhau'r Afon Dyfrdwy er mwyn lleihau perygl llifogydd. Bydd y cynllun yn creu amrywiaeth eang o gyfleoedd i wirfoddolwyr – gan gynnwys creu 'gardd foncyffion' yn y 'Delly' ym Mhlas Newydd, hyfforddiant mewn sgiliau treftadaeth draddodiadol fel plygu gwrychoedd, adeiladu welydd cerrig sych a defnyddio morter calch.

Callander’s Pass – Mind the Gap – Loch Lomond a Pharc Cenedlaethol Y Trossachs, yr Alban - £1.5m, gan gynnwys £119,600 o arian datblygu

Partneriaeth Tirwedd yng ngornel ddwyreiniol Parc Cenedlaethol cyntaf yr Alban, Loch Lomond a’r Trossachs. Wedi'i leoli mewn tirwedd goeth ar hyd y Ffawt Ffiniau Ucheldir mewn 'bwlch' daearegol rhwng Iseldir ac Uwchdiroedd, mae tref Callander yn darparu porth naturiol i’r Parc Cenedlaethol a’r Ucheldiroedd. Mae amcanion uchelgeisiol y prosiect yma'n cynnwys trawsnewid Callander yn 'Brifddinas Gweithgareddau Awyr Agored y Parc Cenedlaethol', datblygu treftadaeth ddiwylliannol a naturiol a chreu rhwydwaith o lonydd beiciau a cherdded.

Prosiectau eraill a dderbyniodd gefnogaeth:

  • 'Llwybrau Cyswllt Elan – Pobl, Natur a Dŵr', Canolbarth Cymru - £1.7m gan gynnwys £85,900 o arian datblygu
  • Partneriaeth 'Gwastatiroedd Byw', Gwent, De Cymru - £2.8m, gan gynnwys £321,100 o arian datblygu
  • Cynllun Partneriaeth Tirwedd y North Isles, Ynysoedd yr Orkney, yr Alban - £3m, gan gynnwys £169,400 o arian datblygu
  • Partneriaeth Tirwedd Lough Erne Landscape, Fermanagh, Gogledd Iwerddon - £2.9m, gan gynnwys £253,900 o arian datblygu
  • 'Nenescape: Revealing the Hidden Stories of the Nene Valley', Northampton - £2.8m, gan gynnwys £208,300 o arian datblygu
  • Partneriaeth Tirwedd Brightwater, County Durham - £2.8m, gan gynnwys £223,100 o arian datblygu
  • 'Revitalising Redesdale', Northumberland - £1.8m, gan gynnwys £115,700 o arian datblygu
  • 'First and Last – Our Living Working Landscape', Penwith, Cernyw - £2.7m, gan gynnwys £140,600 o arian datblygu

Dywedodd Drew Bennellick, Pennaeth Tirwedd a Threftadaeth Naturiol CDL: “Nid golygfeydd hardd yn unig yw tirweddau – maent yn llawer mwy na hynny: Maent yn gefnlen i rai o ddigwyddiadau mwyaf hynod ein hanes. Pa well ffordd i ddynodi Nos Galan Gaeaf na thrwy ystyried sut y bu corsydd mawn noethlwm a rhostir grug garw Pendle Hill yn dyst i ryferthwy ac arswyd y treialon dewiniaeth a 'sgubodd ar draws Swydd Gaerhirfryn yn ystod yr 1600au.

“Bellach, mae un mlynedd ar ddeg ers sefydlu ein rhaglen Partneriaeth Tirwedd. Bu'n gyfrwng i ddatgelu cymaint o hanesion cudd a chyfareddol yn ogystal â diogelu cymaint o'n tirnodau mwyaf rhyfeddol ac eiconig. Cyflawnwyd hyn oll diolch i chwaraewyr y Loteri Genedlaethol.”     

Rhaglen Partneriaeth Tirwedd CDL – a fu'n rhedeg ers dros ddegawd bellach – yw'r cynllun grantiau mwyaf arwyddocaol ar gyfer prosiectau tirwedd. Hyd yma, buddsoddwyd £177m mewn 99 o wahanol ardaloedd ledled y DU gan helpu i greu partneriaethau newydd rhwng cyrff cyhoeddus a chymunedol a sicrhau bod gwell dealltwriaeth gan bobl o anghenion eu tirweddau lleol a sut i ateb y gofynion hynny. Hyd yn hyn mae'r rhaglen yma wedi helpu i atgyweirio dros 100km o welydd cerrig sych, galluogi 810,000 o bobl i gymryd rhan mewn gweithgareddau hyfforddi a dysgu, ac wedi annog cyfranogiad dros 45,000 o wirfoddolwyr –  yn gyfystyr ag 64,000 o oriau gwaith.

Nodiadau i olygyddion

Mae Partneriaethau Tirwedd CDL yn helpu i dynnu aelodau'r gymuned, yn ogystal â sefydliadau lleol, rhanbarthol a chenedlaethol, oll ynghyd. Bu'r cydweithio hwnnw'n gyfrwng i wireddu cynlluniau buddiol i rai o dirweddau mwyaf arbennig a chymunedau gwledig y DU.

Mae'r grantiau hyn yn amrywio o £100,000 i £3m. Y dyddiad cau nesaf ar gyfer ceisiadau grant Partneriaethau Tirwedd yw Mehefin 1af, 2016. Cyhoeddir penderfyniadau am y ceisiadau hynny fis Hydref 2016.

Mae dros 3,100 o brosiectau Tirwedd a Bioamrywiaeth wedi derbyn mwy na £1.2bn gan CDL. Diolch i chwaraewyr y Loteri Genedlaethol yr ydym yn buddsoddi arian i helpu pobl ledled y DU i archwilio, mwynhau a diogelu'r dreftadaeth sy'n bwysig iddynt – o'r archeoleg sydd dan ein traed i'r parciau a'r adeiladau hanesyddol yr ydym mor hoff ohonynt; o atgofion a chasgliadau gwerthfawr i fywyd gwyllt, prin.

Gwybodaeth bellach

Cysylltwch â Katie Owen, swyddfa'r wasg CDL. Ffôn: (020) 7591 6036. Symudol: 07973 613 820.

Yn ôl i ben y dudalen