Bywyd Newydd i Dŷ'r Meirw ym Mochrwyd

Tŷ’r Meirw Bochrwyd gydag Eglwys Sant Cynog yn y cefndir
Bydd unig farwdy plwyf Cymru – neu ‘Dŷ’r Meirw’ (lle cai cyrff eu cadw cyn eu claddu yn ystod oes Fictoraidd) – yn cael ei achub diolch i £50,000 a godwyd gan chwaraewyr y Loteri Genedlaethol.

Mae’r adeilad rhestredig Gradd II ym Mhowys ar y Gofrestr Adeiladau mewn Perygl ar hyn o bryd, ac roedd arbenigwyr wedi rhoi llai na 12 mis iddo oroesi pe na bai gwaith brys yn cael ei wneud.

Pwysig iawn

Mae’r “Tŷ’r Meirw” yn rhan o eglwys ganoloesol Sant Cynog ym Mochrwyd, a chafodd ei hail-adeiladu’n llwyr yn y 19eg ganrif.

Comisiynodd y Ficer bryd hynny, Henry de Winton, adeilad ar wahân i’w adeiladu ochr yn ochr â’r eglwys i gartrefu cyrff cyn claddu, gan fod pobl yn credu yn dilyn epidemig colera Llundain yn 1848 bod y clefyd wedi’i achosi a’i ledaenu gan gyrff yn pydru.

Roedd hwn yn feddylfryd gweledigaethol ym Mhrydain Fictoraidd, ar adeg pan oedd yn parhau i fod yn arfer cyffredin i gadw’r ymadawedig yng nghartref y teulu nes bod digon o bydrad wedi digwydd i atal pobl rhag dwyn o feddi ar gyfer dyraniad meddygol.

Addas ar gyfer tir y byw

Bydd arian y Loteri Genedlaethol yn helpu i ddod â Thŷ’r Meirw yn ôl yn fyw, gan adfer ffenestri gwydr plwm, diogelu gwaith maen sy’n cynnwys graffiti o’r 19eg ganrif ac ailosod y llawr gydag un wedi’i wneud o gerrig bedd wedi’u hailddefnyddio.

Bydd gwirfoddolwyr hefyd yn ymchwilio i arwyddocâd Tŷ’r Meirw a hanes y plwyf Fictoraidd roedd yn ei wasanaethu, gan greu arddangosfa yn yr adeilad a adferwyd a fydd yn agored i’r cyhoedd am y tro cyntaf.

Bydd ffilm fer ddwyieithog am ddisgwyliad oes, Deddf y Tlodion a meddygaeth yn y cyfnod Fictoraidd hefyd yn cael eu rhannu ar wefan Casgliad y Werin Cymru, tra bydd atgynhyrchiad o arch plwyf ar gyfer claddu tlodion hefyd yn cael ei harddangos.

Yn ôl i ben y dudalen